با عضویت در خبرنامه از 10 درصد تخفیف در خرید مجله معیشت بهره مند شوید


دام هزینه ریخته شده چه زمان رخ می دهد؟

زمان مطالعه: 3 دقیقه
تاریخ انتشار مطلب : ۰۴ اسفند ۱۳۹۵
هزینه‌ ریخته

دام هزینه ریخته (تلف) شده وقتی اتفاق می‌افتد که تصمیمات و هزینه‌های گذشته بر یک تصمیم فعلی اثر می‌گذارند. به عنوان مثال اگر تصمیم گیرندگان روی پروژه‌ای پول خرج کرده‌اند ولی پروژه اکنون توجیهش را از دست داده است، ممکن است نسبت به توقف پروژه بی میلی وجود داشته باشد.

یکی از اصولی که در بودجه‌بندی سرمایه‌ای در مدیریت مالی مطرح می‌شود دقیقا همین صرفنظر کردن از هزینه‌های ریخته شده است. این یعنی اینکه ذهن انسان‌ها به راحتی در این دام می‌افتد. در مدیریت دارایی باید فقط به این نکته توجه شود که دقیقا الان چه سبدی از دارائی سبدی بهینه است و مخارج و هزینه‌هایی که قبلا انجام گرفته‌اند را نباید به هیچ وجه در نظر گرفت؛ ترکیب دارائی من به چه صورت باشد که من بیشترین بازده را کسب کنم؟ مهم نیست که در گذشته در کجا سرمایه‌گذاری کرده باشید و شکست خورده باشید، بلکه مهم این است که الان و در لحظه فعلی انتخاب درست را انجام بدهید.

مثال هایی از دام هزینه ریخته

مثال۱

یک مثال کلاسیک که در اکثر کتاب‌های رفتاری و تحلیل تصمیم‌گیری برای توضیح دام هزینه ریخته‌ شده آورده می‌شود مربوط به بلیط سینماست. فرض کنید شما برای خرید بلیط سینما مثلا ۶ هزار تومان داده‌اید. وقتی وارد سینما می‌شوید متوجه می‌شوید که این فیلم از آن دسته فیلم‌هایی است که اصلا از آن لذت نمی‌برید. اگر بخاطر اینکه ۶ هزار تومان به اصطلاح «حیف نشود»، در سینما نشسته و به تماشای فیلم ادامه بدهید در این دام روانی گرفتار شده‌اید. اگر بمانید، نه تنها ۶ هزار تومان را از دست داده‌اید، بلکه دوساعت از عمر باارزشتان را هم از دست داده‌اید و همچنین خودتان را شکنجه کرده‌اید، در حالیکه اگر رها می‌کردید و می‌رفتید فقط همان ۶ هزار تومان را از دست داده بودید.

 

مثال۲

مشابه همین مثال سینما را می‌توان برای موارد دیگری هم آورد. یک مثال بسیار نزدیک، بلیط ورزشگاهِ روباز است که یک مرتبه باران می‌گیرد. اگر شما بدون چتر در زیر باران بمانید صرفا به این خاطر که برای بلیط پول داده‌اید در دام هزینه ریخته شده گرفتار آمده‌اید.

 

مثال۳

اگر به دانشجویی که درترم آخر تحصیل است پیشنهاد شغلی بسیار پردرآمد به شرط ترک تحصیل بشود (فرض کنیم هدف از تحصیل، فقط کسب مهارت برای شغل آینده باشد و به لحاظ علاقه، بین رشته تحصیلی و شغل مذکور بی‌تفاوت باشد) و وی این کار را نکند دچار دام هزینه ریخته شده شده است.

 

مثال۴

بسیاری مواقع در آزمون‌های تستی به سوالی برخورد کرده‌ایم که نیم راه حل آن‌را رفته‌ایم ولی برای حل مابقی آن هم باز وقت زیادی نیاز است که این وقت متناسب با امتیازی که می‌گیریم نیست. در این حالت ممکن است شخص به حل سوال مذکور ادامه بدهد در حالی که تخصیص وقت به آن عقلایی نیست. در این حالت شخص به این خاطر که می‌گوید که زمانی زیادی صرف کرده‌ام تا به نیمه‌ی راه برسم مابقی راه را هم طی می‌کند!

 

مثال۵ – داستان معروف مدیریتی «فیل سفید»

پادشاه یک کشور به پادشاه یک کشور دیگر یک فیل سفید هدیه می‌دهد، کسی که هدیه را پذیرفته، هزینه‌های زیادی را صرف نگهداری و خوراک این فیل سفید می‌کرد، نسل‌های مختلف بدون آن که بدانند این فیل سفید به چه درد می‌خورد هزینه‌های زیادی را برای آن متحمل میشدند و دلشان هم نمی‌آمد که آن را کنار بگذارند یا رها کنند زیرا می‌گفتند:

«حیف است تاکنون هزینه زیادی برای آن شده است و نمیتوان آن را رها کرد!».

فیل سفید در مدیریت استعاره از موضوعیست که هزینه زیادی برای آن شده است و هیچ خاصیت مفیدی ندارد! و از آن جهت کنار گذاشته نمیشود که صرفاً برای آن هزینه شده است.

در نظر بگیرید کسی وارد دانشگاه می‌شود و متوجه می‌شود استعدادی در آن رشته ندارد اما آن را رها نمی‌کند به خاطر هزینه‌هایی که برای قبولی آن داده است و زمانی که صرف کرده است و میداند در آینده نیز آن رشته منبع درآمد او نخواهد شد، به آن رشته دانشگاهی و آن مدرک میتوان فیل سفید آن فرد گفت. در مورد کسب و کار هم همینطور است. شاید محصولی آنقدر ارزش ندارد که برای آن هزینه بیشتر صرف گردد.

در دنیای کسب وکار نیز همین رخ می دهد، سازمان تصمیم می‌گیرد که در یک حوزه تخصصی سرمایه‌گذاری کند. این کار را هم انجام می‌دهد، اما شرایط محیطی به گونه‌ای تغییر می‌کند که دیگر آن حوزه سودآور نیست. ولی سازمان دچار سندروم «تعهدغیرمنطقی و فزاینده» می‌شود. مجبور می‌شود مرتب بر هزینه ها و سرمایه‌گذاری هایش بیافزاید.

در زندگی فیل‌های سفید زیادی داریم و بدون آن که خاصیتی داشته باشند برای آن‌ها هزینه می‌کنیم! فیل‌های سفید زندگیتان را رها کنید.

 

مثال۶

چند ماه پیش بود که خبر یکی از دانشجویان سال چهارم مهندسی برق دانشگاه صنعتی شریف را شنیدیم که رتبه برتر کنکور تجربی شده بود. تصور کنید که این دانشجو به این نتیجه رسیده است که ادامه تحصیل در رشته مهندسی برق توجیه اقتصادی ندارد. در این‌صورت اگر بخاطر اینکه چهارسال را صرف مهندسی خواندن کرده است، بخواهد باز هم همان مهندسی را ادامه بدهد (و در شرایطی که با تحقیق آن را نامطلوب ارزیابی کرده است بماند)، در دام هزینه ریخته شده گرفتار شده است. امّا گویا این دوستمان هوشمندی لازم برای جهیدن از این دام روانی را داشته است!

به طور خلاصه در مورد این دام ضرب‌المثل مشهور ایرانی راه چاره را بیان کرده است:

«آفتابه را خرج لحیم نکن!»


نویسنده :

شماره ماهنامه :

نظرات

یک دیدگاه

  • سلام , مهمان