با عضویت در خبرنامه از 10 درصد تخفیف در خرید مجله معیشت بهره مند شوید


نامطلوب شدن بازار کار تهران برای دانش آموختگان دانشگاهی

زمان مطالعه: 4 دقیقه
تاریخ انتشار مطلب : ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸
بازار کار تهران

کار، ازدواج و ادامه تحصیل از اصلی‌ترین دلایل طولانی‌شدن ماندگاری و اقامت دائم دانش‌آموختگان غیرتهرانی در پایتخت است. در این میان «کار» اصلی‌ترین دلیل اقامت موقت و دائم آنان است. وجود خوابگاه‌های خودگردان یا همان پانسیون‌های ارزان‌قیمت، اجارۀ خانه به‌صورت مشترک در تهران یا شهرهای ارزان‌تر نزدیک تهران و زندگی در منزل اقوام، امکان اسکان ارزان در دوران تحصیل و سال‌های اول پس از آن را فراهم می‌آورد. پس از مدتی با افزایش درآمد و استفاده از پس‌انداز، قرض و کمک خانواده، امکانات زندگی دانش‌آموختگان شهرستانی ساکن تهران نیز افزایش می‌یابد و درنهایت با تشکیل زندگی مستقل در تهران، عملاً دانشجویی که چند سال قبل برای تحصیل، موقتاً به این شهر آمده بود به علت شرایط بازار کار تهران به یک ساکن همیشگی پایتخت تبدیل خواهد شد.

چرا بازار کار شهر تهران برای فارغ التحصیلان محبوب است؟

طی سالیان گذشته یافتن کار در تهران نسبت به سایر شهرها برای دانش‌آموختگان راحت‌تر بوده است. وجود وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای بزرگ دولتی، شبه دولتی و نظامی، تمرکز مراکز آموزشی و پژوهشی، دفاتر مرکزی بنیادها، بانک‌ها، بیمه‌ها، هلدینگ‌ها و شرکت‌های بزرگ صنعتی، معدنی و خدماتی و دفاتر مرکزی بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی که محل فعالیت اصلی آن‌ها در سایر نقاط ایران است همچنین بخش خدمات بسیار گسترده در تهران، بازار کار وسیعی برای دانش‌آموختگان فراهم آورده است. دانشجویان نیز در دوران تحصیل و پس از آن با شناختی که از محیط تهران و فضای کسب‌و‌کار آن کسب کرده‌اند و با جستجو در روزنامه، سایت‌ها و مراکز کاریابی و حتی مراجعۀ حضوری به مکان‌هایی که فکر می‌کنند کاری برایشان در آنجا وجود دارد، شانس خود را برای تصاحب شغل و کسب درآمد امتحان می‌کنند.

بدون درنظرگرفتن تناسب مدرک تحصیلی با نوع کار و میزان درآمد، جستجوکننده در زمان نه‌چندان طولانی موفق خواهد شد کاری بیابد و از سفرۀ بزرگ پهن‌شده در تهران برای خود کسب روزی کند. بدین ترتیب دانش‌آموختگان سایر شهرها پس از شاغل شدن در تهران، انگیزۀ اولیه برای سکونت در این شهر را پیدا می‌کنند و درصورتی‌که بتوانند پس از مدتی موقعیت شغلی خود را تثبیت کنند، کمتر به فکر بازگشت به زادگاه خود خواهند افتاد. دانش‌آموختگان غیرتهرانی در نگاه اول به بازار کار زادگاه خود، با فضای کار محدودتری نسبت به بازار کار تهران مواجه خواهند بود. به‌ویژه اگر زادگاه آنان شهر یا روستایی کوچک باشد. از این‌رو دانش‌آموختگان جوان که با صبری کم و انگیزه‌ای بسیار برای کسب استقلال از خانواده در تلاش‌اند، سریع جذب بازار کار تهران شده و مسیر زندگی خود را بر پایتخت‌نشینی استوار می‌کنند.

وضعیت بازار کار تهران در سال های اخیر تغییر کرده است

اگرچه سیاست‌های دولت و بخش خصوصی در ایران تغییری نکرده و کماکان بیشترین فرصت‌های شغلی برای تحصیل‌کرده‌های دانشگاهی در تهران ایجاد می‌شود، اما عوامل دیگری دست‌به‌دست هم داده‌اند تا شرایط را تغییر داده و مزیت تهران نسبت به سایر شهرهای ایران را برای تحصیل‌کرده‌های دانشگاهی روزبه‌روز کاهش دهند. افزایش روزافزون رقابت دانش‌آموختگان چه در تعداد و چه در کیفیت، و افزایش هزینه‌ها و کاهش کیفیت زندگی در پایتخت، دو عامل اصلی تغییردهندۀ شرایط مطلوب تهران به شرایط نامطلوب است.

تعداد زیاد مراکز دانشگاهی در تهران و روند فزایندۀ پذیرش دانشجو در این مراکز در همۀ مقاطع تحصیلی باعث شده است تعداد دانش‌آموختگان دانشگاهی به‌شدت افزایش یابد؛ ولی با توجه به فضای کسب‌وکار پایتخت، متناسب با این افزایش نیروی کار تحصیل‌کرده موقعیت شغلی ایجاد نشده است. درنتیجه رقابت بین فارغ‌التحصیلان دانشگاهی برای تصاحب شغل افزایش یافته است. در روزگاری نه چندان دور (حتی حدود ده سال پیش) در تهران یک دانش‌آموختۀ مقطع کارشناسی پس از چند ماه جستجو می‌توانست کارمند شرکت یا سازمانی دولتی یا خصوصی شود. دانش‌آموختگان کارشناسی ارشد و دکترا (PHD) موقعیت به مراتب بهتری داشتند و حتی می‌توانستند بین چند موقعیت شغلی، یکی را انتخاب کنند. اما هم‌اکنون با افزایش تعداد دانش‌آموختگان، موقعیت‌های کاری برای لیسانسه‌ها کمتر از گذشته مهیا می‌شود و اکثر دارندگان مدرکی کارشناسی ارشد و دکترا نیز در صورت موفقیت در بازار کار، نهایتاً با حقوق سابق کارمند لیسانسه جذب می‌شوند.

جوانی ۱۸ ساله به تهران آمده و پس از حداقل ۶ سال تحصیل تا مقطع کارشناسی ارشد در سن ۲۴سالگی یا پس از ۱۱ سال تحصیل تا مقطع دکترا در سن ۲۹سالگی با سطح انتظاراتی به مراتب بالاتر از جوانی با سن و مدرک تحصیلی پایین‌تر، وارد بازار کار می‌شود؛ اما تقریباً با همان پیشنهادهای کاری و سطح درآمدی مواجه است که ده سال قبل به یک لیسانسه پیشنهاد می‌شد. این وضعیت فعلی بازار کار پیش روی دارندگان مدرک کارشناسی ارشد و دکتراست و پیش‌‌بینی می‌شود با افزایش شمار آنان این رقابت برای کسب شغل متناسب با مدرک تحصیلی و با درآمد مکفی برای زندگی در کلان‌شهر تهران، روز‌به‌روز نیز سخت‌تر شود.

دانش‌آموختگانی که به امید یافتن شغل مناسب با درآمد مکفی برای زندگی در تهران، در سطوح بالاتر ادامه تحصیل می‌دهند مجبور به زندگی در خوابگاه، پانسیون و منزل اقوام‌اند. درحالی‌که با افزایش سن و تحصیلات، نوع و سطح نیازها نیز ارتقا یافته و دیگر همچون جوان تازه وارد به شهر تهران با زندگی در چنین محیط‌هایی انتظارشان تأمین نمی‌شود. از سوی دیگر تضمینی برای یافتن شغل مناسب با درآمد کافی پس اتمام تحصیل در مقطع بالاتر همچون گذشته وجود ندارد.

دو موضوع مهم دیگر در بازار کار تهران در شرایط فعلی، کاهش قدرت چانه‌زنی برای دریافت حقوق بالاتر و کاهش امنیت شغلی است. افزایش شمار فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و دسترسی آسان کارفرمایان به این نیروی انسانی باعث  افزایش جایگزینی نیروی کار شده است. درنتیجه تلاش برای افزایش سطح درآمد یا کوچک‌ترین لغزش در انجام امور محوله ممکن است به از دست دادن شغل منجر شود. چراکه همیشه چند نیروی آماده جهت انجام همان کار با قیمت پایین‌تر وجود دارد.

هزینه‌های اجاره و خرید خانه، ایاب و ذهاب، خوراک و پوشاک، آموزش، تفریح و درمان در تهران به مراتب از سایر شهرهای ایران بالاتر است و تشکیل و ادارۀ یک زندگی در پایتخت سخت‌تر از گذشته شده است. اگر در گذشتۀ نه‌چندان دور دانشجویی که برای تحصیل به تهران آمده بود پس از چند سال کار در پایتخت و بدون هیچ حمایتی می‌توانست یک زندگی متوسط برای خود ایجاد کند و با امنیت شغلی مناسب و افزایش سطح درآمد خود، طی چند سال به مرور سطح کیفیت زندگی خود را ارتقا دهد، هم‌اکنون این امکان حتی برای فارغ‌التحصیلان مقاطع بالاتر نیز وجود ندارد. شرایط بازار کار تهران به گونه‌ای در حال تغییر است که دیگر هیچ تضمینی برای موفقیت یک فارغ‌التحصیل دانشگاهی برای تصاحب شغل مناسب و ایجاد زندگی مستقل در سال‌های پس از فراغت از تحصیل وجود ندارد و این شرایط سال‌به‌سال در حال سخت‌تر شدن است.

آیا زمان آن رسیده است که دانش‌آموختگان پس از فراغت از تحصیل در تهران، یافتن کار و ادامۀ زندگی در پایتخت را از اولویت اول خود خارج کنند؟ آیا می‌توان با بازگشت به شهر خود مسیر زندگی را به گونه‌ای تغییر داد که در بلندمدت مطلوبیت بسیار بیشتری نسبت به زندگی در پایتخت کسب کرد؟ دانش‌آموختگان در تهران چگونه می‌توانند از تجارب زندگی خود در تهران استفاده نموده و در شهر خود موفق‌تر عمل کنند. در مقالۀ بعدی سعی خواهد شد پاسخ این سؤالات ارائه شود

 


نویسنده :

شماره ماهنامه :

نظرات

یک دیدگاه

  • سلام , مهمان